Büyük Yapılarda Gördüğümüz “Deprem Derzi” Nasıl Çalışır?

0 23

Türkiye’de ne vakit bir zelzele yaşansa yüzlerce uzman oturup aylarca konuşuyor. Pekala ne değişiyor? Ne yazık ki hiçbir şey. Bir müddet sonra yaşananları unutuyor, bir sonraki zelzelede tekrar gündeme getiriyoruz. Sonra buna “kader“, “yüzyılın afeti”, “çok şiddetli deprem” üzere tanımlamalar yapıyor, yeniden hiçbir şeyi değiştirmiyoruz.

Oysa ki epeyce basit yöntemler, diktiğimiz onlarca katlı binaları çok daha inançlı hale getirebilir. Artık sizlere, bilhassa de geniş oturumlu binalarda çok büyük yarar sağlayan, zelzelenin tesirlerini minimalize eden bir inşaat teknolojisinden bahsedeceğiz. “Dilatasyon derzi” olarak isimlendirilen bu kolay teknik, bundan sonra inşa edilecek binalarda sayısız insanın hayatını kurtarabilir.

Dilatasyon derzi (deprem derzi) nedir?

AVM yahut otopark üzere geniş yerleşimlere kesinlikle girmişsinizdir. Şayet tabana dikkatli bir biçimde bakacak olursanız, vakit zaman metal çerçeveler içerisinde siyah renkli lastikler görürsünüz. İşte dilatasyon derzi dediğimiz şey tam olarak budur. Şayet yürürken ayağınız takılırsa kızmayın. Çünkü dilatasyon derzi, bulunduğunuz binanın deprem güvenliği için kritik bir kıymet arz etmektedir.

Şunu da belirtelim: “dilatasyon” sözü Fransızca “dilatation” sözünden Türkçeye girmiştir. Bu sözün manası, “genleşme“dir. Şayet “genleşme derzi” formunda bir tabir ile karşılaşırsanız, bunun dilatasyon derzi olduğunu kabul edebilirsiniz. Ayrıyeten bu yapılara deprem derzi de denmektedir.

Dilatasyon derzi ne işe fayda?

Yüksek binalar, sarsıntı yahut fırtına üzere olaylarda sallanmaya meyillidir. İşte dilatasyon derzi tam olarak bu noktada devreye giriyor. Mühendislik hesapları yapılarak bir binanın muhakkak yerlerine yerleştirilen dilatasyon derzleri, zelzele yahut rüzgar kaynaklı sallantıların absorbe edilmesini sağlar

Dilatasyon derzini daha kolay bir formda anlatalım: Diyelim ki bir binayı yıkacak kadar güçlü bir çekiciniz var. Bu alımlı geniş oturumlu ve yüksek bir binanın daima olarak sol tarafından binaya vurduğunuzu düşünelim. Şayet binanın tam ortasına yerleştirilmiş dilatasyon derzi varsa, binanın sol tarafı sallanırken sağ tarafında daha düşük sallantı olacaktır. Dilatasyon derzinin olmadığı durumda ise binanın her yerinde aynı sallantı oluşacaktır. 

Bir binanın iki kesim olarak inşa edildiğini düşünün. Sarsıntı derzi, bu iki parçayı birbirine bağlar.

Devasa binalar aslında betonların birbirlerine bağlanmasından ibarettir. İşte dilatasyon derzi, dev bir beton kesimi inşa etmek yerine ortasında ufak bir boşluk bulunan iki beton kesiminin inşa edilip, bunların birleştirmesini sağlar. Üstteki fotoğraftan örneklendirelim: Beton 1 ve Beton 2 aslında iki farklı modül. Dilatasyon derzi bu parçaları bir ortada tutarken, zelzele üzere olaylar sırasında Beton 1 ile Beton 2’nin bağımsız olarak esnemesini sağlar. Böylece sarsıntının şiddeti çok daha hafif hissedilir.

Deprem derzi, Resmi Gazete’deki “Türkiye Bina Sarsıntı Yönetmeliği”nde yer almaktadır.

Deprem derzi uygulaması isteğe bağlı bir şey değildir. 1 Ocak 2019 prestijiyle yürürlüğe giren Türkiye Bina Zelzele Yönetmeliği’nin 4. ve 14. kısımlarında sarsıntı derzlerinin nasıl uygulanması ve hesaplanması gerektiği açıkça anlatılmaktadır

İnşaat mühendislerinin hesaplarına nazaran zelzele derzi boşluğu, her 6 metre yükseklik için en az 3 santimetredir. Bundan sonraki her 3 metre yükseklik için en az 1 santimetre daha boşluk eklenmelidir. Şayet üstteki GIF’te gördüğünüz binalar ortasında sarsıntı derzi uygulaması yapılmış olsaydı, her iki binanın bağımsız ve sakin sakin sallandıklarına şahitlik ederdik…

Deprem derzinin çalışma mantığını anlatan kolay lakin tesirli bir görüntü:

Kaynak: Webtekno

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.